OBRAZ OBCEGO
Stereotypy i Film w Polsce i w Niemczech
Pracowici Kapitaliści i Katoliccy Złodzieje samochodów
Sąsiedztwo polsko-niemieckie jest ukształtowane przez szereg uprzedzeń. Obrazy obcego kraju w naszej świadomości to stereotypy narodowe. One umożliwiają nam „zaszufladkowanie” obcego, nieznanego, blokują również spojrzenie na rzeczywistość oraz odbiorają nam możliwość bezstronności. Chyba nie ma bardziej plastycznego symbolu trudnych stosunków pomiędzy Polską a Niemcami niż stare ławki nad brzegiem Odry: Stoją one plecami do rzeki, odwrócone jeden od drugiego.
W tygodniu po Swiętach Wielkanocnych w ramach warsztatu filmowego grupa młodzierzy ze Słubic i z Frankfurtu nad Odrą będzie zajmować się stereotypami polskimi i niemieckimi. Młodzi ludzie zastanawiać się będą nad tym; jakie obrazy obcego tkwią w świadomości. Będą zadawać pytania samym sobie, nawzajem oraz mieszkańcom Słubic i Frankfurtu nad Odrą. Warsztatowi towarzyszy pokaz dobranych do tematu filmów, na który zaproszeni będą mieszkańcy obu miast.
Wieczny wróg Polaka w Filmie
Co ma film z tym wszystkim do czynienia? Film jako medium produkujące obrazy nadaje się doskonale nie tylko do umacniania już istniejących stereotypowych obrazów i wyobrażeń - lecz wręcz do tego, aby je w ogóle stworzyć. Po 2. wojnie światowej władze PRL celowo lansowały obraz Niemca jako wiecznego wroga Polski. Obraz ten został rozpowszchniony przede wszystkim przez film. Poprzez film transportowane wzory wpisały się głęboko w świadomość zbiorową. Niektóre filmy z tego okresu do dziś pokazywane są w telewizji i cieszą się nadal dużą popularnością. Fily takie jak n.p. seriał przygodowy „Czterej pancerni i pies“ lub komedia wojenna „Jak rozpętałem 2. wojnę światową, należą między innymi młodego pokolenia. Czy ludzie, którzy nie przerzyli 2. wojny światowej a nawet tylko marginesowo Zimnej Wojny, są świadomi tego, że oglądając te dzieła patrzą na propagandę komunistyczną? Obraz Niemca i Niemiec z czasów Zimnej Wojny – jako stałe zagrożenie Polski, jako odwieczny wróg, jako uosobnienie zła pokutuje do dziś.
Nieznany Polak
A Niemcy? Jak widzą oni Polaków? W 19. wieku w czasach Wiosny Ludów Polacy byli dla Niemców świetlanym przykładem, jeśli chodziło o walkę o wolność, o wprowadzanie nowych idei. Panował entuzjazm w stosunku do Polaków.
100 lat później Zimna Wojna doprowadziła do tego, że w świadomości zachodnio-niemieckiej Polska stała się bloku wschodniego; nie było kontaktów, nie było obrazu Polaka. W filmach RFN praktycznie Polska jako kraj nie istnieje.
W NRD zarządzona z góry braterska przyjaźń właściwie nie miała odpowiednika w rzeczywistości. Dwa kraje, których główną ekonomiczną cechą był brak, musieli konkurować o różne podstawowe rzeczy, co poperało zawiść: Ci mieli owoce południowe i buty, tamci wolność podróży.
Po upadku Muru przyszli handlarze, kradzierzy samochodów, robotnicy sezonowi, prostytutki i sprzątaczki.
Teraz i Tutaj: Migawki
Obraz Obcego często nie odpowiada rzeczywistości w sąsiednim kraju. Nasze stereotypowe obrazy zb punktu widzenia psychologii, to niezbędne narzędzia, które pomagają nam w pojęciu, zrozumieniu kompleksowych zagadnień. Im lepiej znamy to „obce”, tym bardziej oddalamy się od stereotypowych poglądów. Słubice i Frankfurt nad Odrą nadają się pod tym względem doskonale jako poligony: Tu żyje od dawna już jeden obok drugiego. Czasu i możliwości było dużo, aby się poznać i wyrobić własne zdanie o sąsiedzkim narodzie.
Historia sterotypów polskich i niemieckich jest długa, to obszerne pole. W tym projekcie chodzi o to, żeby uchwyciyć kilka „migawek” tego skomplikowanego tematu. Zeby postawić pytania, uwrażliwić co do tego, że takie obrazy isnieją i nie pozostają bez skutku. Młodzież z obu miast pójdzie z kamerą na ulice i spróbuje uchwycić na filmie opinie mieszkańców miast na ten temat.
Warto się zastanowić – może i Państwa zapytają...
